Tymczasowe aresztowanie

prison-553836_1280
źródło: Pixabay.com

Tymczasowy areszt jako środek zapobiegawczy

Tymczasowe aresztowanie stanowi najbardziej dotkliwy dla podejrzanego lub oskarżonego środek zapobiegawczy.  Środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa. Można je stosować tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo.W postępowaniu przygotowawczym środki zapobiegawcze mogą zostać stosowane  tylko względem osoby, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów.

Środki zapobiegawcze mogą być stosowane aż do chwili rozpoczęcia wykonania kary z tym, że w przypadku tymczasowego aresztowania może to mieć miejsce tylko w razie orzeczenia kary pozbawienia wolności.

Zastosowanie tymczasowego aresztowania

Tymczasowe aresztowanie może nastąpić tylko na mocy postanowienia sądu. Zatrzymany wobec, którego ma zostać zastosowany tymczasowy areszt musi zostać w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Sąd ma następnie 24 godziny na wydanie postanowienia o zastosowaniu wobec podejrzanego tymczasowego aresztowania.

Przesłanki zastosowania tymczasowego aresztowania

Tymczasowe aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować, jeżeli zachodzi:
1) uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu;
2) uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.

Jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą.

Środek zapobiegawczy można wyjątkowo zastosować także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy groził popełnieniem takiego przestępstwa.

Czas trwania tymczasowego aresztowania

W postępowaniu przygotowawczym sąd, stosując tymczasowe aresztowanie, oznacza jego termin na okres nie dłuższy niż 3 miesiące. Jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie można było ukończyć postępowania przygotowawczego w tym terminie, sąd na wniosek prokuratora może przedłużyć tymczasowe aresztowanie na okres, który łącznie nie może przekroczyć 12 miesięcy.

Co do zasady łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie powinien przekroczyć 2 lat. Od tej reguły jest jednak pewien wyjątek. Przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania na okres przekraczający wskazane wyżej termin może dokonać sąd apelacyjny – jeżeli konieczność taka powstaje w związku z zawieszeniem postępowania karnego, czynnościami zmierzającymi do ustalenia lub potwierdzenia tożsamości oskarżonego, wykonywaniem czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, a także celowym przewlekaniem postępowania przez oskarżonego.

Czy warto ustanowić obrońcę?

W przypadku zatrzymania i ryzyka zastosowania tymczasowego aresztu bardzo istotne jest jak najszybsze ustanowienie obrońcy, którym może być adwokat lub radca prawny. Ustanowić obrońcę ma prawo sam podejrzany. Może to także uczynić w jego imieniu również inna osoba, w szczególności członek rodziny. Podejrzany tylko potwierdza wybór takiego obrońcy. Na podstawie upoważnienia udzielonego przez inną osobę adwokat może ustalić jednostkę policji lub prokuratury, w której znajduje się aktualnie zatrzymany (jeśli nie jest ono znane osobie upoważniającej), odbyć  z nim rozmowę, a co najważniejsze uczestniczyć w pierwszym przesłuchaniu i przedstawieniu zarzutów – co może mieć niebagatelne znaczenie dla całego postępowania.

Przed zastosowaniem środka zapobiegawczego sąd albo prokurator stosujący środek przesłuchuje oskarżonego. Do udziału w takim przesłuchaniu należy dopuścić ustanowionego obrońcę. Należy mieć świadomość, że zawiadomienie obrońcy o terminie przesłuchania nie jest obowiązkowe, chyba że podejrzany o to wnosi, a nie utrudni to przeprowadzenia czynności. Podejrzany powinien być pouczony o tym uprawnieniu. Ustanowiony obrońca może podejmować działania mające na celu przekonanie sądu do odstąpienia od zastosowania tymczasowego aresztowania a także zaskarżać orzeczenia o zastosowaniu i przedłużeniu tymczasowego aresztowania.

Warto pamiętać, że w przypadku zatrzymania i ryzyka zastosowania tymczasowego aresztowania obrońca może być przez jakiś czas jedynym łącznikiem pomiędzy podejrzanym a jego bliskimi.

Podstawa prawna: art. 249-262 ustawy Kodeks postępowania karnego.

Zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie – Pomoc prawna – Szczecin, Stargard, Gorzów Wielkopolski

Jeśli  znalazłeś się w sytuacji, w której zatrzymany został ktoś z Twoich bliskich i grozi mu zastosowanie środków zapobiegawczych, w szczególności tymczasowego aresztowania możesz skontaktować się ze mną telefonicznie (+48509243925) lub drogą mailową (adwokat.stelmach@gmail.com). Na co dzień pomagam zatrzymanym i tymczasowo aresztowanym na terenie województwa zachodniopomorskiego (Szczecin, Stargard, Nowogard, Choszczno, Koszalin) i lubuskiego (Gorzów Wielkopolski).

adwokat Mariusz Stelmach